Kiểm định đánh giá lại khả năng chịu lực công trình là quá trình khảo sát hiện trạng, đo đạc, thí nghiệm, phân tích và tính toán nhằm xác định khả năng đáp ứng tải trọng thực tế của kết cấu hiện hữu.
Công tác này thường được thực hiện khi công trình có dấu hiệu hư hỏng, thiếu căn cứ đánh giá chất lượng, cần cải tạo, nâng cấp, thay đổi tải trọng hoặc phục vụ bảo trì.
Kiểm định đánh giá lại khả năng chịu lực công trình là gì?
Khả năng chịu lực của một công trình không chỉ phụ thuộc vào thiết kế ban đầu mà còn chịu ảnh hưởng bởi quá trình thi công, khai thác, sửa chữa, thay đổi công năng, tải trọng thực tế và điều kiện môi trường.
Vì vậy, đối với công trình đã đưa vào sử dụng, muốn biết kết cấu hiện hữu còn đáp ứng được tải trọng hay không cần dựa trên dữ liệu khảo sát thực tế kết hợp với tính toán kết cấu.
Nội dung kiểm định có thể bao gồm khảo sát hiện trạng, đo kích thước hình học, kiểm tra bê tông, xác định cốt thép, kiểm tra kết cấu thép, đo lún – nghiêng – võng, quan trắc, thí nghiệm và mô hình tính toán.
Kết quả cuối cùng là báo cáo kiểm định với các kết quả đo đạc, thí nghiệm, tính toán, phân tích, đánh giá, kết luận và kiến nghị theo phạm vi nhiệm vụ kiểm định.
Xem thêm: Dịch vụ kiểm định công trình xây dựng tại khu vực miền Nam
Khi nào cần kiểm định khả năng chịu lực?
Theo quy định hiện hành từ ngày 01/07/2026, Nghị định 207/2026/NĐ-CP quy định kiểm định xây dựng và thử nghiệm khả năng chịu lực của kết cấu công trình có thể được thực hiện khi công trình có dấu hiệu không bảo đảm chất lượng, không đủ căn cứ đánh giá chất lượng, xảy ra sự cố, phục vụ cải tạo – nâng cấp hoặc phục vụ công tác bảo trì.
Các trường hợp thực tế thường gặp gồm:
Công trình chuẩn bị cải tạo hoặc nâng cấp
Khi dự kiến mở rộng sàn, nâng tầng, cải tạo kết cấu hoặc thay đổi một phần hệ chịu lực, cần xác định khả năng đáp ứng của kết cấu hiện hữu trước khi triển khai phương án mới.
Kiểm định không nên được hiểu đơn giản là một thủ tục riêng cho mọi công trình nâng tầng. Phạm vi kiểm định cần căn cứ vào mục đích cải tạo, hiện trạng công trình, hồ sơ kỹ thuật và yêu cầu của phương án thiết kế.
Công trình thay đổi công năng
Ví dụ:
- Nhà ở chuyển thành văn phòng.
- Văn phòng chuyển thành trung tâm đào tạo.
- Nhà xưởng chuyển thành kho hàng.
- Nhà kho bố trí thêm khu vực chứa hàng có tải trọng lớn.
Khi công năng thay đổi, tải trọng sử dụng và cách khai thác công trình có thể thay đổi theo. Đây là cơ sở để xem xét lại khả năng chịu lực của hệ kết cấu.
Nhà xưởng lắp đặt máy móc tải trọng lớn
Các trường hợp bổ sung máy CNC, máy ép, dây chuyền sản xuất, bồn chứa hoặc thiết bị có tải trọng tập trung cần kiểm tra khả năng chịu tải của sàn, dầm, cột, móng và các bộ phận liên quan.
Đặc biệt, tải trọng động hoặc tải trọng tập trung từ máy móc cần được xem xét riêng thay vì chỉ tính theo tải trọng phân bố thông thường.
Công trình có dấu hiệu nứt, lún, nghiêng hoặc võng
Các biểu hiện như:
- Nứt dầm, cột, sàn.
- Võng sàn.
- Cột bị nghiêng.
- Lún không đều.
- Nứt phát triển theo thời gian.
- Ăn mòn cốt thép.
- Kết cấu thép bị ăn mòn hoặc biến dạng.
có thể là dấu hiệu cần khảo sát và đánh giá chuyên sâu.
Công trình không còn đủ hồ sơ kỹ thuật
Một số công trình cũ không còn bản vẽ thiết kế hoặc hồ sơ hoàn công. Khi đó, việc kiểm tra thực tế, đo đạc hình học, xác định cấu tạo và vật liệu có thể trở thành cơ sở quan trọng để xây dựng dữ liệu phục vụ tính toán.
Công trình phục vụ bảo trì hoặc đánh giá chất lượng
Nghị định 207/2026/NĐ-CP cũng quy định kiểm định xây dựng có thể được thực hiện để phục vụ công tác bảo trì công trình.
Quy định kiểm định khả năng chịu lực mới nhất năm 2026
Từ ngày 01/07/2026, Nghị định 207/2026/NĐ-CP là văn bản quan trọng về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình. Điều 8 quy định các trường hợp thực hiện kiểm định xây dựng và thử nghiệm khả năng chịu lực của kết cấu công trình, trong đó có trường hợp phục vụ cải tạo, nâng cấp và bảo trì.
Thông tư 32/2026/TT-BXD có hiệu lực cùng ngày và quy định chi tiết về kiểm định xây dựng. Theo Điều 4, chủ đầu tư, chủ sở hữu hoặc chủ quản lý, sử dụng công trình tổ chức lập và phê duyệt nhiệm vụ kiểm định, lựa chọn tổ chức kiểm định đủ điều kiện năng lực; tổ chức kiểm định lập đề cương, thực hiện kiểm định và lập báo cáo kết quả.
Đề cương kiểm định cần thể hiện mục đích, đối tượng, nội dung kiểm định, tiêu chuẩn áp dụng, năng lực của nhân sự thực hiện, phương pháp, tiến độ và dự toán chi phí. Báo cáo kết quả cần thể hiện căn cứ, thông tin công trình, nội dung và trình tự kiểm định, kết quả thí nghiệm – quan trắc – tính toán – phân tích – đánh giá, cùng kết luận và kiến nghị.
Nội dung kiểm định đánh giá lại khả năng chịu lực
Phạm vi kiểm định được xác định theo mục đích và đặc điểm từng công trình. Một hồ sơ kiểm định có thể bao gồm các nội dung sau.
Khảo sát hiện trạng
Kỹ sư kiểm định khảo sát thực tế để xác định:
- Loại công trình.
- Quy mô và số tầng.
- Hệ kết cấu chịu lực.
- Kích thước cấu kiện.
- Công năng sử dụng.
- Tình trạng hư hỏng.
- Các vị trí cần kiểm tra chuyên sâu.
Đo kích thước hình học
Các kích thước thực tế của móng, cột, dầm, sàn, kèo và cấu kiện thép được đo kiểm để đối chiếu với hồ sơ thiết kế hoặc dữ liệu thu thập được.
Kiểm tra chất lượng bê tông
Có thể sử dụng các phương pháp kiểm tra không phá hủy như súng bật nẩy và siêu âm bê tông. Trong trường hợp cần thiết, có thể khoan lấy mẫu để xác định thêm các chỉ tiêu cần thiết.
TCVN 5574:2018 hiện được VSQI ghi nhận còn hiệu lực và quy định các yêu cầu thiết kế kết cấu bê tông và bê tông cốt thép.
Kiểm tra cốt thép
Thiết bị chuyên dụng có thể được sử dụng để xác định vị trí, phương hướng, số lượng và đường kính cốt thép trong phạm vi có thể kiểm tra. Khi cần thiết có thể kết hợp kiểm tra đối chứng tại vị trí phù hợp.
Kiểm tra kết cấu thép
Đối với nhà xưởng hoặc công trình sử dụng kết cấu thép, cần xem xét:
- Tiết diện cấu kiện.
- Mức độ ăn mòn.
- Biến dạng.
- Liên kết bu lông.
- Bản mã.
- Mối hàn.
- Hệ giằng.
- Điều kiện ổn định tổng thể.
TCVN 5575:2024 là tiêu chuẩn hiện hành về thiết kế kết cấu thép và đã thay thế TCVN 5575:2012.
Đo lún, nghiêng, võng và chuyển vị
Tùy trường hợp, công tác kiểm định có thể cần đo:
- Độ võng dầm, sàn.
- Độ nghiêng cột.
- Chuyển vị.
- Cao độ.
- Độ lún.
- Biến dạng của kết cấu.
Đối với công trình cần theo dõi diễn biến theo thời gian, có thể xây dựng chương trình quan trắc với phạm vi, thông số, tần suất và phương pháp xử lý số liệu phù hợp.
Thử tải khi cần thiết
Không phải công trình nào cũng cần thử tải.
TCVN 9344:2012 quy định phương pháp đánh giá độ bền của bộ phận kết cấu bê tông cốt thép chịu uốn bằng thí nghiệm chất tải tĩnh tại hiện trường. Đối tượng bao gồm dầm, sàn bê tông cốt thép hoặc bê tông cốt thép ứng lực trước chịu tải trọng đứng. Tiêu chuẩn cũng đề cập trường hợp kết cấu có dấu hiệu hư hỏng, chất lượng nghi ngờ, không có thiết kế rõ ràng hoặc có thay đổi làm đặc trưng chịu lực khác với thiết kế.
Do đó, việc thử tải cần được xác định trong phương án kiểm định thay vì mặc định áp dụng cho mọi công trình.
Tính toán lại khả năng chịu lực
Sau khi có dữ liệu thực tế, kỹ sư kết cấu tiến hành phân tích và tính toán theo phạm vi công việc.
Các dữ liệu có thể bao gồm:
- Kích thước cấu kiện thực tế.
- Cường độ vật liệu.
- Cấu tạo cốt thép.
- Tiết diện thép.
- Tải trọng hiện hữu.
- Tải trọng dự kiến.
- Điều kiện liên kết.
- Dữ liệu biến dạng.
- Điều kiện nền móng.
- Các hư hỏng đã ghi nhận.
TCVN 2737:2023 quy định yêu cầu về tải trọng, tác động và tổ hợp tải trọng sử dụng trong tính toán kết cấu nhà và công trình. Tiêu chuẩn này hiện được VSQI ghi nhận còn hiệu lực và đã thay thế TCVN 2737:1995.
Tùy loại kết cấu, kỹ sư có thể sử dụng các phần mềm chuyên ngành như ETABS, SAP2000 hoặc SAFE để mô hình hóa và kiểm tra các trường hợp tải trọng cần thiết.
Quy trình kiểm định đánh giá lại khả năng chịu lực
Bước 1: Tiếp nhận thông tin và hồ sơ
Thu thập bản vẽ, hồ sơ hoàn công, thông tin công năng, hiện trạng và mục đích kiểm định.
Bước 2: Khảo sát hiện trạng
Khảo sát thực tế toàn bộ hoặc phạm vi công trình cần đánh giá, ghi nhận hư hỏng và xác định các vị trí kiểm tra.
Bước 3: Lập nhiệm vụ và đề cương kiểm định
Xác định mục tiêu, phạm vi, phương pháp, tiêu chuẩn áp dụng, vị trí thí nghiệm, thiết bị, tiến độ và chi phí.
Theo Thông tư 32/2026/TT-BXD, đề cương kiểm định là một thành phần quan trọng của quy trình kiểm định xây dựng.
Bước 4: Đo đạc và thí nghiệm
Thực hiện các công việc phù hợp như:
- Đo kích thước.
- Dò cốt thép.
- Bật nẩy.
- Siêu âm.
- Khoan lõi.
- Kiểm tra kết cấu thép.
- Đo võng, nghiêng, chuyển vị.
- Thử tải nếu cần.
Bước 5: Phân tích và tính toán
Dữ liệu thực tế được tổng hợp để kiểm tra khả năng đáp ứng của kết cấu theo tải trọng hiện hữu và tải trọng dự kiến.
Bước 6: Lập báo cáo kết quả kiểm định
Báo cáo cần thể hiện căn cứ thực hiện, thông tin công trình, nội dung và trình tự kiểm định, kết quả thí nghiệm – quan trắc – tính toán – phân tích – đánh giá, kết luận và kiến nghị.
Bước 7: Đề xuất giải pháp xử lý
Nếu kết cấu chưa đáp ứng yêu cầu, đơn vị chuyên môn có thể đề xuất:
- Giảm tải.
- Điều chỉnh công năng.
- Hạn chế khu vực sử dụng.
- Sửa chữa.
- Gia cường dầm.
- Gia cường cột.
- Gia cường sàn.
- Gia cường móng.
- Bổ sung cấu kiện chịu lực.
Giải pháp cụ thể phải được tính toán theo hiện trạng và phương án thiết kế, không nên áp dụng một giải pháp gia cường chung cho mọi công trình.
Hồ sơ cần chuẩn bị khi kiểm định khả năng chịu lực
Chủ công trình nên chuẩn bị:
- Bản vẽ kiến trúc.
- Bản vẽ kết cấu.
- Hồ sơ hoàn công nếu có.
- Hồ sơ sửa chữa, cải tạo trước đây.
- Thông tin công năng hiện tại.
- Thông tin tải trọng dự kiến sau cải tạo.
- Danh sách máy móc, thiết bị cần lắp đặt nếu có.
- Hình ảnh vị trí nứt, lún, võng, nghiêng.
- Hồ sơ bảo trì hoặc quan trắc nếu có.
- Phương án nâng tầng, cải tạo hoặc chuyển đổi công năng nếu đã có.
Trường hợp thiếu hồ sơ cũ, đơn vị kiểm định có thể phải tăng phạm vi khảo sát và đo kiểm để bổ sung dữ liệu thực tế.
Chi phí kiểm định khả năng chịu lực bao nhiêu?
Không nên xác định chi phí kiểm định chỉ bằng một đơn giá cố định theo m².
Chi phí thực tế phụ thuộc vào:
| Yếu tố | Ảnh hưởng đến chi phí |
|---|---|
| Quy mô công trình | Diện tích, số tầng, số lượng cấu kiện |
| Loại kết cấu | BTCT, thép, kết cấu hỗn hợp |
| Hồ sơ hiện có | Thiếu hồ sơ thường phải đo kiểm nhiều hơn |
| Mục đích kiểm định | Kiểm tra cục bộ khác với đánh giá toàn bộ |
| Số lượng thí nghiệm | Bật nẩy, siêu âm, khoan lõi, dò thép |
| Quan trắc | Có thể phát sinh khi cần theo dõi biến dạng |
| Thử tải | Chỉ thực hiện khi phương án kiểm định yêu cầu |
| Mô hình tính toán | Phạm vi càng lớn thì khối lượng tính toán càng cao |
| Yêu cầu báo cáo | Phạm vi hồ sơ và mức độ chi tiết khác nhau |
Theo Nghị định 207/2026/NĐ-CP, chi phí kiểm định xây dựng và thử nghiệm khả năng chịu lực được xác định bằng cách lập dự toán phù hợp với nội dung, khối lượng công việc và hợp đồng/đề cương được phê duyệt.
Vì vậy, muốn báo giá chính xác cần có tối thiểu thông tin về loại công trình, diện tích, số tầng, mục đích kiểm định và phạm vi kiểm tra.
Tiêu chuẩn thường áp dụng
Tùy loại công trình và nội dung kiểm định, có thể xem xét các tiêu chuẩn liên quan như:
- TCVN 2737:2023 – Tải trọng và tác động. Tiêu chuẩn hiện hành về tải trọng, tác động và tổ hợp tải trọng trong tính toán kết cấu.
- TCVN 5574:2018 – Thiết kế kết cấu bê tông và bê tông cốt thép. Tiêu chuẩn hiện được VSQI ghi nhận còn hiệu lực.
- TCVN 5575:2024 – Thiết kế kết cấu thép, thay thế TCVN 5575:2012.
- TCVN 9344:2012 – Đánh giá độ bền các bộ phận kết cấu bê tông cốt thép chịu uốn bằng phương pháp thí nghiệm chất tải tĩnh.
- TCVN 9381:2012 – Hướng dẫn đánh giá mức độ nguy hiểm của kết cấu nhà, phục vụ đánh giá để sửa chữa, cải tạo hoặc tháo dỡ nhằm bảo đảm an toàn sử dụng.
Ngoài các tiêu chuẩn trên, tiêu chuẩn và quy chuẩn áp dụng cần được xác định cụ thể trong đề cương kiểm định theo loại công trình và mục tiêu đánh giá.
Nếu kết quả kiểm định không đạt thì xử lý thế nào?
Kết quả kiểm định không đạt không đồng nghĩa với việc công trình phải tháo dỡ ngay.
Tùy nguyên nhân và mức độ, phương án xử lý có thể là:
Giảm tải: loại bỏ hoặc di chuyển tải trọng vượt khả năng chịu lực.
Điều chỉnh công năng: hạn chế sử dụng một khu vực hoặc thay đổi mục đích khai thác.
Gia cường kết cấu: bổ sung hoặc tăng cường khả năng chịu lực của dầm, cột, sàn, móng hoặc kết cấu thép.
Sửa chữa hư hỏng: xử lý nứt, ăn mòn, bê tông suy giảm chất lượng hoặc các vấn đề liên quan.
Quan trắc: áp dụng khi cần theo dõi diễn biến lún, nghiêng, nứt, võng hoặc chuyển vị trước khi quyết định phương án tiếp theo.
Thông tư 32/2026/TT-BXD quy định trường hợp kết quả kiểm định không đáp ứng yêu cầu thiết kế, quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn áp dụng thì chủ đầu tư, chủ sở hữu hoặc chủ quản lý, sử dụng có trách nhiệm tổ chức đánh giá và khắc phục.
Câu hỏi thường gặp
1. Kiểm định đánh giá lại khả năng chịu lực có bắt buộc trước khi nâng tầng không?
- Không nên hiểu theo hướng mọi trường hợp nâng tầng đều có một yêu cầu kiểm định giống nhau. Tuy nhiên, khi cải tạo hoặc nâng cấp làm thay đổi tải trọng và ảnh hưởng đến kết cấu hiện hữu, việc kiểm định và đánh giá khả năng chịu lực là cơ sở kỹ thuật quan trọng để xác định công trình có đáp ứng phương án mới hay không.
- Nghị định 207/2026/NĐ-CP quy định kiểm định xây dựng có thể được thực hiện để phục vụ cải tạo, nâng cấp công trình.
2. Nhà 15 năm tuổi có thể nâng tầng không?
- Có thể hoặc không, tùy vào hiện trạng móng, cột, dầm, sàn, vật liệu, tải trọng và phương án tầng mới. Tuổi công trình không phải là căn cứ duy nhất để kết luận có thể nâng tầng.
3. Có phải công trình nào cũng cần khoan lõi bê tông?
- Không. Phạm vi thí nghiệm được xác định dựa trên mục đích kiểm định, hồ sơ hiện có, kết quả khảo sát sơ bộ và mức độ cần thiết của dữ liệu thực tế.
4. Có phải công trình nào cũng phải thử tải?
- Không. Thử tải chỉ thực hiện khi cần thiết và phù hợp với phương án kiểm định. TCVN 9344:2012 có hướng dẫn riêng cho đánh giá độ bền cấu kiện BTCT chịu uốn bằng phương pháp chất tải tĩnh.
5. Kiểm định và thử tải có giống nhau không?
- Không.
- Kiểm định là hoạt động đánh giá tổng thể hoặc theo phạm vi xác định, có thể bao gồm khảo sát, đo đạc, thí nghiệm, quan trắc, tính toán và phân tích.
- Thử tải là một phương pháp thử nghiệm cụ thể được sử dụng trong những trường hợp phù hợp để đánh giá ứng xử hoặc khả năng chịu tải của đối tượng thử.
6. Báo cáo kiểm định gồm những gì?
- Theo Thông tư 32/2026/TT-BXD, báo cáo kết quả kiểm định gồm các nội dung chính như căn cứ thực hiện, thông tin công trình và đối tượng kiểm định, nội dung – trình tự thực hiện, kết quả thí nghiệm, quan trắc, tính toán, phân tích, đánh giá, kết luận và kiến nghị.
7. Kiểm định mất bao lâu?
- Thời gian không có một mốc cố định cho mọi công trình. Công trình nhỏ, phạm vi kiểm tra đơn giản có thể hoàn thành nhanh hơn công trình nhà xưởng lớn, công trình nhiều tầng hoặc trường hợp cần khoan lõi, quan trắc, thử tải và mô hình tính toán chuyên sâu.
Do đó, tiến độ nên được xác định trong đề cương kiểm định sau khi khảo sát phạm vi công việc.
Kết luận
Kiểm định đánh giá lại khả năng chịu lực công trình là cơ sở kỹ thuật giúp xác định tình trạng thực tế của kết cấu và khả năng đáp ứng tải trọng hiện hữu hoặc tải trọng dự kiến.
Đặc biệt, đối với công trình chuẩn bị cải tạo, nâng cấp, thay đổi công năng, lắp đặt máy móc tải trọng lớn hoặc có dấu hiệu nứt, lún, nghiêng, võng, việc đánh giá dựa trên khảo sát thực tế và tính toán kết cấu sẽ giúp hạn chế rủi ro trước khi triển khai phương án thi công.
Theo khung pháp lý áp dụng từ 01/07/2026, Nghị định 207/2026/NĐ-CP và Thông tư 32/2026/TT-BXD là hai văn bản cần được cập nhật khi xây dựng nội dung và hồ sơ kiểm định hiện nay.
Nếu cần xác định phạm vi kiểm định và báo giá, nên cung cấp loại công trình, diện tích, số tầng, hiện trạng hư hỏng, mục đích cải tạo/nâng tầng và hồ sơ kết cấu hiện có để đơn vị chuyên môn xác định đúng khối lượng công việc.
Thông tin công ty TNHH Tư vấn Kiểm định Xây dựng Bình Dương:
Hotline: 0918 556 729 Mr Tiên
Email:kiemdinhxaydungbinhduong@gmail.com
Website: kiemdinhxaydung.com
Trụ sở chính: Số 29, đường số 2, khu Tái Định Cư Phú Hoà 11, khu phố Phú Lợi 3, phường Phú Lợi, Tp. Hồ Chí Minh